Phát biểu ngày 5-2 trong chuyến thăm một căn cứ tên lửa ngầm của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Thiếu tướng Abdolrahim Mousavi, Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran, cho biết nước này đã hoàn tất việc nâng cấp kỹ thuật đối với kho tên lửa đạn đạo "trên mọi phương diện". Theo ông, các nâng cấp này giúp Iran tăng cường đáng kể sức mạnh răn đe và khả năng phản ứng trước các mối đe dọa bên ngoài.

Ông Mousavi cho biết Tehran đã thay đổi học thuyết quân sự từ phòng thủ sang tấn công, dựa trên chiến tranh phi đối xứng và khả năng "phản ứng nghiền nát đối phương". Vị tướng Iran trực tiếp liên hệ sự chuyển hướng chiến lược này với cuộc xung đột kéo dài 12 ngày hồi tháng 6-2025, khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran. Theo Tehran, những sự kiện đó cho thấy các biện pháp phòng thủ truyền thống không còn đủ để bảo đảm an ninh quốc gia.

Cùng thời điểm, truyền thông Iran đưa tin IRGC đã triển khai một trong những tên lửa đạn đạo tầm xa tiên tiến nhất của nước này, Khorramshahr-4, tại các căn cứ tên lửa ngầm. Theo các nguồn tin, Khorramshahr-4 có tầm bắn khoảng 2.000 km và khả năng mang đầu đạn nặng tới 1,5 tấn. Việc triển khai loại tên lửa này được xem là thông điệp cứng rắn gửi tới Mỹ, trong bối cảnh Washington nhiều lần gây sức ép yêu cầu Iran hạn chế tầm bắn và năng lực tên lửa.

Chuẩn tướng Yadollah Javani, Phó Tư lệnh IRGC phụ trách các vấn đề chính trị, khẳng định việc triển khai Khorramshahr-4 nhằm cho thấy Iran không có ý định từ bỏ năng lực phòng thủ, song cũng "không tìm kiếm chiến tranh". Theo ông, phái đoàn Iran sẽ bước vào các cuộc đàm phán sắp tới tại Oman với tâm thế tự tin, dựa trên sức mạnh và khả năng quân sự của mình.

Những động thái của Iran diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang gia tăng đáng kể hiện diện quân sự tại Trung Đông. Trong những tuần gần đây, Washington đã triển khai cụm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln cùng hàng nghìn binh sĩ, tiêm kích và các hệ thống phòng không bổ sung tới khu vực. Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục cảnh báo sẽ có hành động mạnh mẽ nếu Iran không nhượng bộ về chương trình hạt nhân và tên lửa. Nhà Trắng cho biết ngoại giao vẫn là lựa chọn ưu tiên của Tổng thống Trump, nhưng đồng thời để ngỏ các phương án quân sự. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nhấn mạnh yêu cầu then chốt của Washington là Iran không được duy trì năng lực hạt nhân. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng khẳng định ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là mục tiêu chính sách hàng đầu, và hành động quân sự vẫn là một lựa chọn nếu ngoại giao thất bại. Trước thềm đàm phán, Mỹ đã phát đi cảnh báo an ninh, kêu gọi công dân nước này rời Iran ngay lập tức. Đại sứ quán ảo của Mỹ tại Tehran cảnh báo nguy cơ gián đoạn Internet, giao thông và hủy chuyến bay, đồng thời thừa nhận Washington không thể bảo đảm hỗ trợ do không có cơ quan ngoại giao chính thức tại Iran.

Trong khi đó, Iran đang tăng cường tham vấn với các đối tác chiến lược như Nga và Trung Quốc trước vòng đàm phán với Mỹ. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cảnh báo tình hình Trung Đông là "cực kỳ nguy hiểm", ví khu vực này như một bãi mìn có thể phát nổ bởi sự leo thang giữa Mỹ và Iran. Moscow tuyên bố sẵn sàng đóng vai trò mang tính xây dựng nếu hai bên tìm được con đường ngoại giao, đồng thời nhắc lại đề xuất đưa uranium đã được làm giàu ra khỏi Iran nhằm giảm căng thẳng.

Cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại Oman ngày 6-2 được xem là cuộc tiếp xúc cấp cao đầu tiên giữa hai nước kể từ sau các cuộc không kích hồi năm ngoái. Dự kiến, nội dung đàm phán chủ yếu tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran, đặc biệt là kho dự trữ uranium và hoạt động làm giàu. Tuy nhiên, bất đồng lớn vẫn tồn tại khi Mỹ muốn mở rộng thảo luận sang vấn đề tên lửa, trong khi Tehran khẳng định chỉ đàm phán về hạt nhân.

Giới quan sát cho rằng với khoảng cách lập trường sâu sắc và sức ép quân sự gia tăng, khả năng đạt được một thỏa thuận đột phá trong ngắn hạn là rất thấp. Việc Iran nâng cấp tên lửa và chuyển học thuyết quân sự sang hướng tấn công không chỉ phản ánh thay đổi trong tư duy an ninh, mà còn là đòn bẩy chiến lược nhằm nâng cao vị thế của Tehran trên bàn đàm phán, trong bối cảnh Trung Đông tiếp tục đứng trước nguy cơ bất ổn khó lường.

AN BÌNH